Met de onderstaande hyperlinks surf je naar onderdelen die je hulp bieden bij de volgende tekst.

Klik één keer op de hyperlink en sluit na gebruik de vensters.

 

Openingsvensters en hulpbestanden

Stijl

Interactief ZCN

Grammatica

 

 

BARBARISMEN (BAR)

 

Van oudsher hebben de bewo­ners van ons land vele con­tacten met bewoners van ande­re landen. Daardoor kwamen er woorden en uit­drukkingen uit andere talen in onze taal terecht. Soms bleven ze daar tijdelijk, soms waren ze per­manent. Die woorden kwamen soms on­vertaald, soms vertaald in onze taal. Enige voorbeelden van onvertaalde woorden zijn: bureau, tennis en ansicht­kaart. Voorbeelden van ver­taalde woorden zijn voetbal en rugzak.

 

"Vreemde woorden" kunnen naar mijn mening onze taal verrij­ken. Zo zijn er vreemde woor­den, waarvoor geen Nederlands woord bestaat. Denk maar eens aan de namen van vele buiten­landse gerechten als nasi goreng en macaroni. Toch zijn er ook woorden die, naar mijn mening, afkeuring verdie­nen. Waarom zouden we, bij voorbeeld uit modieuze over­wegingen, een "vreemd woord" omhelzen, als er voor het uitge­drukte begrip een goed Nederlands woord be­staat?  Waarom zouden we "om­kleden" (vertaling uit het Duits) gebrui­ken, als we in het Nederlands het woord     "ve­rkleden" hebben?

 

Ik accepteer "vreemde woorden" als die voldoen aan de volgende eisen:

-         de "vreemde" woorden zijn  ingeburgerd in onze taal;

-         voor een “vreemd woord” is geen goed Nederlands equiva­lent aanwe­zig;

-         voor het "vreemde woo­rd" is in het Nederlands een lange om­schrijving nodig.

"Vreemde woorden" die aan deze eisen niet voldoen, noem ik foutieve ontleningen oftewel barbarismen. Veel voorkomende barba­rismen zijn:

 

1             anglicismen

(fou­tieve ontleningen aan het Engels);

Fout:       Ik kom rond de klok van elf.*

Goed:      Ik kom om ongeveer elf uur.

Fout:       Juffrouw Janssen, wilt u die passage onderlij­nen?*

Goed:      Juffrouw Janssen, wilt u die passage onderstrepen?

Fout:       Dat is het meest dure horloge dat ik heb.

Goed:      Dat is het duurste horloge dat ik heb.

 

2             gallicismen

(fou­tieve ontleningen aan het Fra­ns);

Fout:       Die auto kost wel erg duur, zeg.*

Goed:      Die auto is wel erg duur, zeg.

Die auto kost wel erg veel, zeg.

 

3             germanismen

(fou­tieve ontleningen aan het Duits).

Fout:       Bayern München behaalde de hoogverdiende over­winning.*

Goed:      Bayern München behaalde de zeer verdiende over­winning.

Fout:       Het orkest bracht stem­mingsvolle muziek ten gehore.*

Goed:      Het orkest bracht stem­mige muziek ten gehore.


4                         friecismen

 

Wiens moedertaal Fries of stadsfries is, vertoont nogal eens de neiging woorden uit die taal in zijn Nederlands op te nemen. Soms worden die zelfs verhaspeld tot een raar soort Nederlands. Uiteraard moet dat worden vermeden. Houd zowel het Fries als het Nederlands zuiver. Let eens op de mededelingen in de volgende tabel.

 

 

fout

goed

Eigenlijkst

Dat is eigenlijkst gemeen.

Dat is eigenlijk gemeen.

Krantlopen

Ik moet om 17.00 uur te krantlopen.

Ik moet om 17.00 uur de krant bezorgen.

Neerkotsen

De kat heeft in de keuken neergekotst.

De kat heeft in de keuken gekotst.

Neerschijten

Mijn hond heeft in de kamer neergescheten.

Mijn hond heeft in de kamer gescheten.

Neffens

Neffens Joop hebben wij morgen vrij.

Volgens Joop hebben wij morgen vrij.

Netjese

Dat is mijn netjese jas.

Dat is mijn nette jas.

Nieuwsgierig

Dat is nieuwsgierig.

Dat is interessant.

Ommers

Hij gaat ommers morgen op vakantie.

Hij gaat immers morgen op vakantie.

Ons

Ons vader moet morgen naar Polen.

Mijn vader moet morgen naar Polen.

Op

Ik ga nooit later dan 22.00 uur op bed.

Ik ga nooit later dan 22.00 uur naar bed.

Passen

De jas pas ik.

De jas past mij.

Te

Wij gaan morgen te vissen.

Wij gaan morgen vissen.

Van ... af

Ik moet ’s morgens om zes uur van bed af.

Ik moet ’s morgens om zes uur uit bed.

Vong

Ik vong een grote snoekbaars.

Ik ving een grote snoekbaars.

Verders

Verders was hij gezond.

Verder was hij gezond.

Weg

Waar kom je weg?

Waar kom je vandaan?

Of

Ik weet niet als ik wel kom.

Ik weet niet of ik wel kom.

 

Barbarismen moet je ver­mij­den. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Je moet dan namelijk een brede talen­kennis hebben. Hoe kun je anders een woord of een uit­drukking als een foutieve ontlening, een barba­risme, herken­nen. Ook hier geldt: oefening baart kunst.