Moeten boeken geheel worden vervangen door het beeldscherm?

08 december 2008
Moeten boeken geheel worden vervangen door het beeldscherm?

Is het zinvol om de fraai vormgegeven (en volgens velen daardoor te dure) boeken te vervangen door lezen van het beeldscherm? Naar ons idee niet. Waar we naar op zoek moeten, is welke meerwaarde ICT in het onderwijs kan bieden. Hoe kunnen we het onderwijs beter maken met behulp van ICT?

Veel congressen worden eraan gewijd. Uitgevers verdringen zich om hun methodes onder de noemer 'ICT-ondersteund' of zelfs 'ICT-gestuurd' aan de man of vrouw (of nog liever de student, leerling, cursist of in het CGO de Werknemer in Opleiding = WIO) te brengen. ICT-bedrijven zijn niet meer weg te denken uit de school, ICT-managers blazen hun deuntje mee. ICT wordt soms zelfs gezien als de oplossing voor alle problemen. Toch is er nog veel ruimte om de combinatie onderwijs en ICT te verbeteren.
 
Verschillende rollen van ICT
ICT voor administratieve processen, e-mail en tekstverwerking is natuurlijk allang ingeburgerd. ICT als vak speelt in elk lesrooster een rol. Leerlingen kunnen hun cijfers rooster (wijzigingen) of zelfs de juiste toetsresultaten via de schoolwebsite raadplegen. Bijna elke school heeft tegenwoordig minstens een open leercentrum met internettoegang en een of meer computerlokalen. In het mbo is het zeker niet abnormaal dat de school rondom computergebruik is ingericht. Traditionele klaslokalen zijn nauwelijks meer te vinden op de meeste roc's.
 
Kip en ei
Waarom wordt van ICT nog vaak zo weinig gebruikgemaakt bij de 'echte' lessen? Scholen verwijten 'de uitgevers' dat ze nog veel te weinig ICT-lesmateriaal op de markt brengen. Daar ligt het probleem volgens de scholen. Natuurlijk zijn er 'Open Source'-materialen van goedwillende collega's met een leuk idee voor een bepaalde les. Maar goed gestructureerd en eindtermen-/ kwalificatiedossierdekkend onderwijsmateriaal, daar ontbreekt het nog aan. Uitgevers aan de andere kant klagen erover dat 'de markt' nog niet klaar is voor al te vergaande ICT-concepten. Als die echt vernieuwend zijn, worden ze niet door de markt omarmd. Dit omdat de docenten hun vernieuwende producten proberen in te zetten in de oude vertrouwde klassikale les. En dat blijkt niet te werken.
 
Ondertussen blijven opleidingen zitten met de kloof tussen de gamende, sms'ende, mp3-luisterende, mobiel telefonerende, sociaal netwerkende en anderszins digitaal opgegroeide leerling die, in de metafoor van Coen Free, op school komt om te leren hoe je vroeger leerde.
  
Waar kan ICT uitkomst bieden?
1. Saaie teksten opleuken met beeld
Een van de vragen die je met ICT kunt oplossen is: Hoe kun je een tekst boeiend maken voor de leerling? Het alleen lezen van tekst met een vast plaatje is een wat eenzijdig medium in een wereld waarin de leerling gebombardeerd wordt met videoclips, games, tv-series en discogeweld. Naast al deze opwekkers van (heftige) emoties doet een kaal stukje tekst wat karig aan. Nu we via computers en internet de techniek in handen hebben gekregen, kunnen we beter inspelen op deze voor leerlingen inmiddels vertrouwde vormen van informatie- en emotie-overdracht. Dat moeten we zeker blijven doen. En daar valt nog veel te halen. Dat kan ook zonder aan het onderwijs in wezen veel te sleutelen.
 
2. Individualisering faciliteren
We hebben met onze methode Schonenvaart en de competentiegerichte methodes HTV ingezet op de mogelijkheid om de leerweg van de individuele leerling (WIO) te faciliteren. Voor een echte verandering naar individualisering moet ook de hele inrichting van het onderwijs mee veranderen. En krijg je team maar eens mee in een richting waarin de oude zekerheden plaats moeten maken voor concepten. Concepten waarbij de leerling centraal staat. Concepten waarbij je er niet meer van uit moet gaan dat leerlingen holle vaten zijn die je vult met kennis die in razendsnel tempo veroudert. Leren wordt steeds meer een continu proces waar je als onderwijs op in moet haken. Met als uitgangspunt, zeker in het mbo, dat de reeds meegebrachte bagage nogal divers is en waarbij zeker competenties van leerlingen grote verschillen vertonen. Houd dat maar eens bij als coach van ieder uur 23 of 30 nieuwe cursisten die allemaal of in vergelijkbare subgroepjes een eigen leertraject moeten volgen. Dat vraagt om heel andere vaardigheden van een docent dan waarvoor hij is opgeleid. En toch is het juist op dit vlak dat ICT een echt hulpmiddel kan vormen.
 
3. Social media uitbouwen
Een nog jonge loot aan de ICT-stam is die van 'social media', ook wel Web 2.0 technieken. Via deze vorm kan de gebruiker tot heel andere groepen gaan behoren dan de traditionele en door scholen bevorderde groepen. Een matige leerling onderscheidt zich misschien wel door grote populariteit waar het zijn You Tube-bijdragen betreft. Of die stille leerling in de les heeft misschien wel een leidende rol in World of Warcraft, Habba Hotel of produceert de meest fantastische kunstwerken of muziek in Second Life. En ondertussen spreekt het docententeam zich zorgelijk uit over sociale vaardigheden in het kader van het beroep. Het is een uitdaging voor het onderwijs om deze competenties niet alleen boven water te krijgen, maar om er ook gebruik van te maken en er voeding aan te geven
 
Onderwijs en ICT, het blijft een uitdaging. Zeker waar het gaat om aanpassingen van de onderwijspartner, niet zozeer aan de ICT, maar aan het loslaten van de eigen vertrouwde werkwijze. Met onze leermiddelen proberen wij deze uitdaging aan te gaan en dieper vorm te geven. Wij zijn ervan overtuigd dat dat een waardevolle bijdrage levert aan interessanter, uitdagender en innovatiever onderwijs voor de belangrijkste speler daarin: de leerling.
 
Geschreven door: Christophe Corsten, Innovatiemanager, Edu'Actief.